Na osnovu člana 201. stav 7. tačka 2) Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 72/09, 81/09 – ispravka, 64/10 – US, 24/11, 121/12, 42/13 – US, 50/13 – US, 98/13 – US, 132/14, 145/14, 83/18, 31/19, 37/19 – dr. zakon, 9/20, 52/21, 62/23 i 91/25),

Ministar građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture donosi

Član 1.

U Pravilniku o tehničkim standardima planiranja, projektovanja i izgradnje objekata, kojima se osigurava nesmetano kretanje i pristup osobama sa invaliditetom, deci i starim osobama („Službeni glasnik RSˮ, broj 22/15), u članu 3. stav 1. posle tačke 26) dodaju se tač. 27), 28), 29) i 30), koje glase:

„27) Kontrastna obeležja jesu vizuelni elementi visokog kontrasta koji olakšavaju prepoznavanje i orijentaciju slabovidim osobama;

28) Reljefni orijentacioni plan (u daljem tekstu ROP) jeste reljefni prikaz prostora koji služi slepim i slabovidim osobama da se informišu o svom okruženju, u odnosu na pristupačan prostor, o pravcima pružanja trase taktilnih staza, odnosno da se informišu do kojih delova u prostoru mogu da se samostalno kreću;

29) Taktilno jeste ono što se može opažati dodirom;

30) Brajevo pismo jeste reljefno, tačkasto pismo namenjeno slepim i slabovidim osobama.”

Član 2.

U članu 35. st. 6. i 8. se brišu.

Dosadašnji stav 7. postaje stav 6.

Član 3.

Član 39. menja se i glasi:

„Član 39.

Znakovi i table za obaveštavanje i natpisne ploče (u daljem tekstu: znakovi) su vidljivi, čitljivi i prepoznatljivi.

Znakovi u smislu stava 1. ovog člana su:

1) znakovi za orijentaciju (skice, planovi, makete i dr.);

2) putokazi;

3) funkcionalni znakovi, kojima se daju obaveštenja o nameni pojedinih prostora (parkirališta, garaže, liftovi, sanitarne prostorije i dr.).

Znakovi treba da budu univerzalne forme, raspoređeni na takav način da zajedno služe orijentisanju korisnika i da predstavljaju povezani lanac informacija.

Znakovi na zidovima se postavljaju na visini od 140 cm do 160 cm iznad nivoa poda ili tla, a ako to nije moguće, mora se obezbediti da tekst odgovara rastojanju pogodnom za čitanje.

Znakovi su dobro učvršćeni, a radi otklanjanja refleksije, mogu biti reljefni – izbočeni i pravilno postavljeni u odnosu na izvor svetlosti.

Visina slova na znakovima ne sme biti manja od 1,5 cm za unutrašnju upotrebu, odnosno 10 cm za spoljašnju upotrebu.

Prepoznavanje vrata, stepenica, rampi liftova i prolaza, oprema za protivpožarnu zaštitu, opreme za spasavanje i puteva za evakuaciju vrši se upotrebom kontrastnih boja odgovarajućim osvetljenjem i obradom zidova i podova. Uputstva za evakuaciju u hitnim slučajevima moraju biti data i na Brajevom pismu i obeležena reljefnim simbolima, oznake moraju da sadrže informacije o pravcu kretanja ka izlazu (napred, levo, desno i sl.) i eventualnim preprekama (stepenice, vrata, rampa, prolaz i sl.) – Slika 3.4 – Primer oznake kretanja ka izlazu (stepenice dole, izlaz).

Radi poboljšanja prijema zvuka u javnim prostorijama postavljaju se asistivni slušni sistemi.

Za orijentisanje mogu služiti i ograde, odvodnice vode, ivično zelenilo, ulične svetiljke i/ili kontrastne linije vodilje, koje se projektuju i izvode uzdužno uz rubove pešačkih staza i koje intuitivno vode korisnike u određenom pravcu.”

Član 4.

Posle člana 39. dodaju se nazivi iznad člana i čl. 39a–39e koji glase:

„Sistemi za orijentaciju za slepe odnosno slabovide osobe

Član 39a

Kad god je moguće, u stambenim zgradama i objektima, odnosno prostorima za javno korišćenje bi trebalo da budu postavljeni Reljefni orijentacioni planovi (ROP).

1) ROP se postavlja na početnom delu trase taktilnih staza u spoljnom prostoru, odnosno u ulaznom delu objekta za unutrašnje prostore;

2) ROP se ne postavlja na putanji kretanja drugih korisnika prostora;

3) ukoliko objekat ima više etaža, za svaku etažu se izrađuje poseban ROP. Na etažama ROP se postavlja u zavisnosti od mesta pristupa etaži: ulaz/izlaz, lift, stepenište, podizna platforma i sl;

4) ukoliko prostor - etaža ima dva ili više ulaza – pristupa, dvosmerna komunikacija, na svakom ulazu – pristupu se postavlja ROP za tu etažu.

ROP obavezno mora sadržati:

1) neophodne informacije o okruženju: osnovu partera za ROP u eksterijeru, odnosno osnovu sprata objekta ili dela objekta ako je ROP namenjen za enterijer;

2) trasu taktilnih staza koja vodi od ROP-a do drugih delova prostora;

3) naziv objekta ili lokacije, delova prostora ili delova objekta na Brajevom pismu;

4) naznačeno mesto „Vi se nalazite ovde”, kako bi korisnik mogao da odredi svoj trenutni položaj u odnosu na kompletan prostor;

5) poziciju drugih reljefnih orijentacionih planova ukoliko su obuhvaćeni crtežom;

6) legendu sadržaja.

U specifičnim delovima objekta, kao što su toaleti za osobe sa invaliditetom, izlazi u slučaju opasnosti, stepeništima ili drugim važnim lokacijama, postavlja se mali reljefni orijentacioni plan, koji sadrži osnovne elemente prostora, poput umivaonika, WC šolje, rukohvata na stepeništu ili vrata za evakuaciju, koji se obeležavaju jasnim taktilnim oznakama i natpisima na Brajevom pismu.

Tehničke karakteristike reljefnog orijentacionog plana:

1) veličina ROP-a i malog ROP-a zavisi od količine podataka koje plan treba da sadrži. Podaci koji određuju veličinu su pre svega reljefne skice osnove koja je potrebno da bude u razmeri 1:100 (± 25) ili 1:50 (± 25) za mali ROP, brojevi, legenda, natpisi na Brajevom pismu. Maksimalna veličina ROP-a je 1.200 x 750 mm (Š x V);

2) konveksni crtež osnova i trase taktilnih staza je od 0,5 mm do 0,8 mm visine u odnosu na osnovu ploče;

3) natpisi na Brajevom pismu tj. polje oko Brajevih karaktera mora da bude udaljeno minimum 1 cm od drugih konveksnih elemenata ROP-a;

4) ROP se izrađuje od postojanih kompozitnih materijala, plastike, metalnih legura i sl. Potrebno je da budu otporni na habanje prilikom eksploatacije tj. čitanje informacija, otporni na vodu i blaža sredstva za održavanje higijene. ROP u spoljnom prostoru takođe treba da bude otporan na spoljne vremenske uticaje (kiša, sneg, sunce).

ROP se postalja pričvršćen na zid (vertikalno postavljanje), odnosno u prostoru (horizontalno ili vertikalno postavljanje) na odgovarajućem stalku. ROP se postalja na visini od 90 cm do 120 cm prema donjoj ivici plana. Tabla ROP mora biti stabilno pričvršćena.”

Sistemi za olakšavanje kretanja u prostoru za slepe odnosno slabovide osobe

Član 39b

Slepim odnosno slabovidim osobama se taktilnim stazama pružaju informacije o trasi i pravcu za kretanja odnosno daju se upozorenja o mogućim opasnostima, preprekama ili raskrsnicama i promenama pravca na obeleženom delu taktilne staze.

Taktilnie staze se izrađuju u dva reljefna sistema:

1) taktilne staze vodilje;

2) taktilna polja upozorenja;

Taktilne staze moraju biti izrađene tako da sprečavaju klizanje i da su otporne na vatru, odnosno, da ne doprinose širenju vatre.

Primena taktilnih staza u prostoru

Član 39v

Prostor u okviru kog se primenjuju sistemi iz člana 41. ovog pravilnika se oprema taktilnim stazama za prilagođavanje slepim odnosno slabovidim osobama na način da se taktilne staze postavljaju na najpristupačnijim i najsigurnijim pravcima, uzimajući u obzir sve moguće prepreke i zone opasnosti koje treba minimizirati.

Na delu trase taktilnih staza podloga mora biti od kompaktnih materijala prilagođena za postojanu montažu taktilnih staza (ankerisanje, lepljenje).

Podloga oko taktilne staze mora biti ravna i glatka u minimalnoj širini od 20 cm upravno na taktilnu stazu kako bi se omogućilo lako i jednostavno razlikovanje taktilnih staza u odnosu na naposrednu okolinu.

U hodnicima ili drugim uskim prolazima, preporučljivo je da se taktilne postaviljaju po liniji najudaljenijoj od prepreka, sa izbegavanjem postavljanja taktilnih staza uz zid odnosno prepreku, a ukoliko ne postoji alternativno rešenje, taktilna staza mora biti postavljena na minimalnom rastojanju od zida do 30 cm.

Ukoliko taktilno polje upozorenja nije u blizini fizičke prepreke ili zone opasnosti isto se postavljaja na početku odnosno na kraju trase taktilne staze, u minimalnoj veličini od 40 h 40 cm. Taktilno polje upotorenja se postavlja i u slučajevima promene pravca taktilne staze (pod uglovima do 160°), a ako je ugao promene pravca veći od 160°, nije potrebno koristiti taktilna polja upozorenja.

U slučaju ukrštanja više pravaca taktilnih staza (raskrsnica), polja upozorenja se postavljaju u minimalnoj veličini od 60 h 60 cm.

U slučaju nailaska na zone opasnosti za slepe odnosno slabovide osobe, odnosno fizičke prepreke (zid, vrata, stub, mobilijar, rampe ili bilo koja druga opasnost, odnosno prepreka za dalje kretanje slepe odnosno slabovide osobe), taktilna polja upozorenja se postavljaju u minimalnoj dužini od 40 cm upravno na prepreku, a na rastojanju od 30 cm do 50 cm od fizičke prepreke. Polje upozorenja se postavlja ispred zone opasnosti u njenoj širini ili u širini prolaza.

U zonama koje predstavljaju zone velike opasnosti za slepe i slabovide osobe, odnosno u zonama savladavanja visinskih razlika (denivelacija, stepenište, eskalatori, ivice stajališnih perona i sl.) taktilna polja upozorenja se postavljaju u minimalnoj dužini od 60 cm uspravno na prepreku, a na rastojanju od minimalno 50 cm od fizičke prepreke. Polje upozorenja se postavlja ispred zone opasnosti u njenoj širini ili u širini prolaza.

Stajališta javnog pervoza i železničke platforme označavaju se taktilnim poljima upozorenja paralelno sa ivicom perona odnosno stajališta i protežu se celom dužinom perona odnosno stajališta dostupnog putnicima u minimalnoj širini od 40 cm, a na rastojanju od minimalno 50 cm od ivice perona odnosno stajališta.

Pešački prelazi se označavaju taktilnim poljima upozorenja u minimalnoj dužini od 60 cm upravno na kolovoz, a u širini pešačkog prelaza. U slučaju da se pešačkom prelazu pristupa preko rampe ili zakošenih ivičnjaka, taktilno polje upozorenja se postavlja celom površinom zakošenog dela. Površina prolaza kroz pešačko ostrvo izvodi se sa taktilnim poljem bezbednosti/upozorenja, na celoj površini prolaza kroz ostrvo.

Taktilne staze moraju biti izrađene tako da se mogu lako otkriti i razlikovati od okolnih površina. Preporučuje se da taktilne staze budu u kontrastnoj boji u odnosu na boju podloge. U slučaju kada kontrast boja između podloge i taktilne staze nije moguće postići, potrebno je dodati adekvatne kontrastne kontinuirane trake od najmanje 10 cm širine koje se postavljaju paralelno uz taktilne staze odnosno potrebno je podlogu taktilne staze obojiti u odgovarajuću kontrastnu antikliznu boju u širini većoj od taktilne staze za po 5 cm sa obe strane.

Taktilne staze vodilje

Član 39g

Taktilne staze vodilje su paralelne konveksne (ispupčene) linije koje služe za usmeravanje slepih odnosno slabovidih osoba po pravolinijskom pravcu kretanja.

Konveksne linije pružaju se u kontinuitetu – neprekidno ili iz pojedinačnih linijskih elemenata minimalne dužine 30 cm. Tamo gde postoji opasnost od nakupljanja vode između linijskih elemenata taktilnih staza, mora se obezbediti drenažni razmak od 30 mm do 40 mm. Širina konveksnih linija (A) i njihovo međusobno rastojanje (S) su predstavljeni na slici 3.2 i u tabeli br. 1.

1) visina konveksnih delova linija na taktilnim stazama (V) je 5 ± 0,5 mm;

2) konveksni delovi taktilnih staza imaju oborene ivice pod uglom od 45○;

3) širina taktilnih staza vodilja je minimalno 40 cm;

4) taktilne staze vodilje mogu biti formirane sa reljefnim konveksnim taktilnim dizajnom na podlozi u pločama – tablama sa maksimalnom debljinom podloge do 2 mm, odnosno mogu biti formirane od taktilnih elemenata koji se pojedinačno ugrađuju tako da formiraju taktilne staze vodilje prema datoj tabeli br. 1.

Taktilna polja upozorenja

Član 39d

Taktilna polja upozorenja su konveksni (ispupčeni) krugovi/zarubljene kupe koje služe da slepim odnosno slabovidim osobe ukažu na potrebu povećane opreznosti. Prečnik zarubljene kupe (A) i njihovo međusobno rastojanje (S) su predstavljeni u na slici 3.3 i u tabeli br. 2.

Taktilna polja upozorenja postavljaju se u sledećim slučajevima:

1) na početku i završetku trase taktilne staze;

2) pri promeni pravca taktilne staze (pod uglovima do 160°) ili ukrštanju više pravaca taktilnih staza, odnosno na raskrsnicama;

3) ispred fizičke prepreke na trasi taktilne staze (zid, vrata, stub, mobilijar, denivelacija, rampa, stepenište, ivica stajališnih perona ili druga opasnost, odnosno prepreka za dalje kretanje slepe odnosno slabovide osobe);

4) ispred mesta značajnih za slepe odnosno slabovide osobe na trasi taktilnih staza (ROP, natpisi na Brajevom pismu i sl.);

Taktilna polja upozorenja imaju sledeće tehničke karakteristike:

1) visina konveksnih zarubljenih kupa na taktilnim poljima upozorenja (V) je 5 ± 0,5 mm;

2) konveksni delovi polja upozorenja imaju oborene ivice pod uglom od 45°;

3) taktilna polja upozorenja mogu biti formirana sa reljefnim konveksnim taktilnim dizajnom na podlozi u pločama – tablama, sa maksimalnom debljinom podloge do 2 mm odnosno mogu biti formirana od taktilnih elemenata koji se pojedinačno ugrađuju tako da formiraju taktilna polja upozorenja prema datoj tabeli br. 2.

Oznake na rukohvatima

Član 39đ

Na rukohvatima je kada je to moguće potrebno postaviti oznake na Brajevom pismu sa simbolima u cilju da se slepim odnosno slabovidim osobama omogući lakša orijentacija, identifikacija spratova, pravaca kretanja i upozorenja na važne tačke u prostoru.

Oznake na rukohvatima se postavljaju na početku i na kraju svakog rukohvata, kao i na ključnim tačkama poput raskrsnica hodnika, stepenica, ulaza ili izlaza.

Brajevo pismo na rukohvatima se postavlja sa njegove gornje strane, u pravcu pružanja rukohvata.

Ostali elementi omogućavanja pristupačnosti slepim odnosno slabovidim osobama

Član 39e

Kada god je moguće, važne javne informacije treba istovremeno da budu date na različite načine, odnosno vizuelno-zvučno-taktilno.

Kada se primenjuju, oznake na Brajevom pismu moraju imati sledeće karakteristike:

1) polja oko oznaka na Brajevom pismu ili reljefnim simbolima treba da budu minimalne širine, odnosno na razmaku od bilo kakvog drugog objekta na zidu 8 cm;

2) sve oznake na Brajevom pismu moraju biti izrađene tako da su čitljive i pristupačne slepim i slabovidim osobama;

3) oznake na Brajevom pismu moraju biti postavljene na jasno vidljivim i lako dostupnim mestima;

4) oznake na Brajevom pismu treba da budu postavljeni na minimum 100 cm i maksimum 160 cm iznad nivoa poda, mereno od donje ivice Brajevih ćelija;

5) oznake prostorija (brojevi, nazivi, itd.) treba da budu postavljene na zid pored vrata sa strane na kojoj se nalazi kvaka. Na dvokrilnim vratima, oznaka treba da bude postavljena sa desne strane vrata;

6) oznake moraju biti izrađene od trajnih materijala koji omogućavaju dugotrajnu upotrebu, otpornost na habanje i jednostavno čišćenje. Preporučuje se korišćenje plastike, metala ili drugih reljefnih materijala koji omogućavaju jasnoću tačaka;

7) oznake na Brajevom pismu moraju da sadrže osnovne informacije kao što su naziv prostorije, broj i slično.

Ukoliko je potrebno osim Brajevog pisma, mogu se koristiti i reljefni simboli u cilju lakšeg snalaženja slepih i slabovidih osoba u prostoru. Reljefni simboli namenjeni slepim i slabovidim osobama moraju biti izrađeni u reljefu kako bi bili taktilno prepoznatljivi, a njihov dizajn mora biti jednostavan i univerzalan. Reljefni simboli treba da obuhvate osnovne informacije o prostoru ili objektu (ulaz i izlaz, levo i desno, napred i nazad, toalet, informativni pult, biletarnica, stepenice, rampe, pešački prelaz, peron).ˮ

Član 5.

Grafički prikaz oznaka pristupačnosti, uslova upotrebe pomagala i obaveznih elemenata pristupačnosti, dat u Prilogu – Slikovni prikaz oznaka pristupačnosti, uslova upotrebe pomagala i obaveznih elemenata pristupačnosti, koji je odštampan uz Pravilnik o tehničkim standardima planiranja, projektovanja i izgradnje objekata, kojima se osigurava nesmetano kretanje i pristup osobama sa invaliditetom, deci i starim osobama („Službeni glasnik RSˮ, broj 22/15) i čini njegov sastavni deo, zamenjuje se novim Grafičkim prikazom oznaka pristupačnosti, uslova upotrebe pomagala i obaveznih elemenata pristupačnosti, koji je dat u Prilogu – Slikovni prikaz oznaka pristupačnosti, uslova upotrebe pomagala i obaveznih elemenata pristupačnosti, koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo.

Član 6.

Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbijeˮ.

Broj 004732575 2025 14810 005 000 012 001

U Beogradu, 27. januara 2026. godine

Ministar,

Aleksandra Sofronijević, s.r.